ویژگی و آنالیز
سنگ لاشه و شن و ماسه
ویژگیها:
- سنگ لاشه معمولا قطعات سنگ شکسته و درشت است که در اندازههای مختلف (معمولاً ۵ تا ۲۰ سانتیمتر) موجود است.
- مقاومت فشاری بالایی دارد و برای استفاده در زیرسازی، پیسازی و ملاتهای سنگی مناسب است.
- عموماً در ساختمانسازی، راهسازی و همچنین در سدسازی کاربرد دارد.
- معمولاً از سنگهای محلی استخراج میشود و وزن مخصوص آن بین ۲.۴ تا ۲.۸ تن بر متر مکعب است.
- به دلیل ابعاد بزرگتر، فضای خالی زیادی بین قطعات دارد و برای پر کردن آن معمولا ملات یا مصالح ریزتر مثل شن و ماسه استفاده میشود.
آزمایشهای مهم برای سنگ لاشه
- تعیین مقاومت فشاری
- سنگ لاشه معمولا تست مقاومت فشاری روی نمونههای استخراج شده انجام میشود. این تست مشخص میکند سنگ چقدر بار فشاری رو تحمل میکنه.
- معمولاً از دستگاه پرس هیدرولیک استفاده میشود و بار تا حد شکستگی افزایش پیدا میکند.
- تعیین وزن مخصوص
- وزن مخصوص واقعی سنگ و وزن مخصوص ظاهری (با در نظر گرفتن تخلخل) بررسی میشود.
- وزن مخصوص مهمه چون روی وزن کل سازه و محاسبات بارگذاری تأثیر داره.
- تعیین میزان جذب آب
- سنگ لاشه ممکنه جذب آب داشته باشه و این میتونه روی دوام و مقاومت سنگ تاثیر بذاره، مخصوصاً در مناطق سردسیری که یخزدگی اتفاق میافته.
- تست مقاومت در برابر یخزدگی
- سنگ در معرض چرخههای متناوب یخزدگی و آب شدن قرار میگیره تا ببینن آیا خرد میشه یا ترک میخوره یا نه.
بعنوان مثال نمونه نتایج آزمایش مقاومت فشاری سنگ لاشه:
| نمونه | مقاومت فشاری (مگا پاسکال) |
| نمونه ۱ | 45 |
| نمونه ۲ | 50 |
| نمونه ۳ | 47 |
کاربرد:
- اگر مقاومت فشاری سنگ لاشه بالای 40 مگاپاسکال باشه، معمولاً برای پیسازی و زیرسازی مناسب است.
- مقاومت کمتر ممکنه برای استفاده در سازههای سنگین مناسب نباشه.
شن و ماسه
ویژگیها:
- شن ذراتی با اندازه ۲ میلیمتر تا حدود ۶۴ میلیمتر است، و ماسه ذرات ریزتر از ۲ میلیمتر تا حدود ۰.۰۶ میلیمتر دارد.
- شن و ماسه مصالح دانهای هستند که نقش اصلی در بتن و ملات دارند.
- رنگ، شکل دانه و جنس آنها اهمیت زیادی دارد و بر کیفیت بتن تأثیر میگذارد.
- شنهای گرد و ماسههای نرمتر معمولاً بهتر هستند، چون ملات به خوبی به آنها میچسبد.
- وزن مخصوص شن حدود ۲.۶ تن بر متر مکعب و ماسه کمی کمتر است.
آزمایشهای مهم برای شن و ماسه
- دانهبندی (Sieve Analysis)
- شن و ماسه را روی مجموعهای از الکها با سوراخهای مختلف الک میکنند تا درصد هر اندازه مشخص بشه.
- این آزمایش کمک میکنه نسبت مناسب دانههای درشت و ریز برای بتن یا ملات تعیین بشه.
- آزمایش تمیزی (Silt and Clay Content)
- وجود ذرات ریز مثل رس یا خاک باعث کاهش کیفیت شن و ماسه میشود.
- معمولاً با روشهای شیمیایی یا آزمایش شستشو انجام میشه.
- تعیین وزن مخصوص و وزن مخصوص ظاهری
- وزن مخصوص حقیقی و وزن مخصوص ظاهری (با در نظر گرفتن فضاهای خالی بین دانهها) مشخص میشود.
- تعیین میزان رطوبت و جذب آب
- شن و ماسه ممکن است مقداری رطوبت داشته باشند که باید در محاسبات بتن در نظر گرفته شود.
- همچنین جذب آب دانهها روی مقدار آب مصرفی بتن تاثیر داره.
- تست مقاومت در برابر خرد شدن (Los Angeles Abrasion Test)
- شن و ماسه را در دستگاهی به نام لوس آنجلس قرار میدهند و با چرخش و ضربه زدن مقاومت آنها در برابر خرد شدن بررسی میشود.
بعنوان مثال نمونه دانه بندی شن و ماسه (درصد عبور از الکها):
| سایز الک (میلیمتر) | درصد عبور (%) |
| 4.75 | 100 |
| 2.36 | 85 |
| 1.18 | 65 |
| 0.6 | 40 |
| 0.3 | 20 |
| 0.15 | 5 |
کاربرد:
- دانهبندی یکنواخت یا مناسب باعث استحکام بهتر بتن میشود.
- درصد بالای دانههای ریز یا درشت میتواند باعث ضعف بتن یا ملات شود.
و یا بعنوان مثال نمونه نتایج آزمایش جذب آب شن و ماسه:
| نمونه | جذب آب (%) |
| شن | 1.2 |
| ماسه | 0.8 |
کاربرد:
- جذب آب بالا نشان میدهد که دانهها آب بیشتری جذب میکنند و باید در نسبت آب به سیمان بتن لحاظ شود تا کیفیت بتن حفظ شود.
همچنین مثالی از نتایج نمونه بابت تست مقاومت در برابر خرد شدن (Los Angeles Abrasion Test):
| نمونه | درصد خرد شدگی (%) |
| شن با کیفیت خوب | 20 |
| شن با کیفیت پایین | 45 |
کاربرد:
- درصد خرد شدگی کمتر یعنی شن مقاومت بیشتری در برابر ضربه و سایش دارد و برای بتنهای سازهای بهتر است.